Жай дифференциал теңдеулерді шешудің Эйлер әдісі.

Сандық тәсілі.

Жай дифференциал теңдеуд деп мына түрдегі теңдеуді айтамыз:

х-тәуелсіз айнымалысы бар және у(х) – функциясының  n-ретті туындысынан тұрады.

Жай дифференциал теңдеуді шешудің сандық тәсілдерінің бірі- Эйлер әдісі. Эйлер әдісі қарапайым әдістердің бірі, бірақ қателігі үлкен. Сондықтан өте көп қолданылмайды.

                 Коши шартын қарастырайық:

                       (3.15)

[а,в] аралығына х-ты сондай етіп енгіземіз, келесі шарт орындалатындац етіп   хторынық шекара түйіндерінде U (x) =U- деп белгілесек.мынаны аламыз.

                   (2)

Егер функцияның үзіліссіз р- ретті туындысы болса, онда (2)-ні - мүшесіне дейін қалдырамыз бұл туындыны табу үшін,(1)-дік оң жағын дифференциалдаймыз.Мысалы I-ші, II-ші ретті туындыларынан

Бұдан жоғары ретті туындылары табылуы анық.

         Бірақ (2) формуласын қолдануда үлкен қатерлі болады және функцияның туындысының өсу реті күрделі болады, мүмкін функция тек таблица түрінде берілсе оның туындысы үлкен қателікпен табылады.

         Сондықтан (2) функцияның алдынға 2-і мүшесін қалдырамыз.Одан -дің мәнін аламыз.Ол келесі формуламен есептелінеді.

  ескеріп (3) функцияның шешімін табамыз,

(3) түзу емес тор үшін арналған.

Егер  болса,

(3) функциясы Эйлердің негізгі формуласы деп аталады.

         Эйлердің әр түрлі тәсілдері бар. Бір- Эйлер-Коши тәсіліне тоқталайық. Мұнда -мына формулалармен табылады:

(4)

Қарастырылған жағдайларда қарапайым итарация тәсілін қолданамыз.

к- итарация реті.

 деп қабылдап немесе,

Эйлер формуласы бойынша табылған мәеді пайдаланып

I –ші итарацияы

    (6)

(6) формула Эилердің негізгі формуласы.

(2) формулаларынан мынаны аламыз.

Бұдан

(8)-бен (6)-дан

                          Рунге- Кутта тәсілдері

[a,b] интервалын n-ге бөлеміз.

Рунге-Кутта тәсілдері әртүрлі ретті есептердің алгоритімін құруға есептеуге болады.

    керек ретті  қанағаттандыратындай етіп таңдаймыз

(1), (2) –ден

            (3)

          (3)-ті былай жазамыз.


        (4)

 

 

           

және мына түрді аламыз:

           және                немесе

    (4)-ті

           (5)

 мен  ны

                    (6)

(5) пен (6)-дан

                          (7)

мына түрде жазайық

                   (8)

(7), (8) –ді салыстырып

 - болса 1-ші үш мүшесінің бірдей болатынын көреміз

    (9)

    болса

 

 

 

 

 

 

Есеп:

         шарты мен [0; в] аралығында

дифференциалдық теңдеуді Рунге-Кутта тәсілімен шешу

 

у

0

0

0,025

0,0375

0

0

0,000938

0

0,00125

0,001876

0

0,003750

0,007504

 

0,001250

 

0,001250

0,05

0,05

0,075

0,0875

0,001250

0,002501

0,004066

0,002502

0,003755

0,004384

0,005004

0,011265

0,017536

0,003756

0,005006

0

0

0,05

0,075

0

0

0,00375

0

0,00500

0,007514

0

0,01500

0,030056

0,005006

0,005006

0,1

0,1

0,125

0,1375

0,005006

0,007513

0,009711

0,005023

0,006273

0,006908

0,010026

0,018819

0,027632

0,006275

 

0,011281

0,15

0,15

0,175

0,1875

0,011281

0,015052

0,017893

0,007542

0,008816

0,009458

0,015084

0,026448

0,037832

0,008818

0,020099

0,1

0,1

0,15

0,175

0,005006

0,015038

0,011334

0,010025

0,015112

0,017560

0,020050

0,045336

0,070240

0,015093

0,020099

0,2

0,2

0,020099

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Блок-схемасы